instagram
fb
en
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie

Dąb bezszypułkowy (Quercus petraea)

 

  • Rodzina: bukowate - Fagaceae
  • Synonimy: Quercus. sessilis Ehrh., Quercus. sessiliflora Salisb.
  • Ochrona i zagrożenie: gatunek nie chroniony i nie zagrożony. Objęte ochroną w postaci rezerwatów są jedynie izolowane populacje poza zwartym zasięgiem np.: „Dębowe Góry” koło Łomży i „Lipiny” z jedynym stanowiskiem tego gatunku w Puszczy Białowieskiej (oba woj. podlaskie), „Góra Dębowa” pod Działdowem czy „Dylewo” koło Otródy, (oba woj. warmińsko-mazurskie). Chroni się także okazy pomnikowe.
  • Występowanie na świecie: większość Europy zachodniej i środkowej, Azja Mniejsza, Kaukaz, zach. Iran.
  • Występowanie w Polsce: w całym kraju, poza północno-wschodnią częścią, gdzie osiąga granicę zasięgu. W górach sięga nieco wyżej od szypułkowego krewniaka, bo do 700 m n.p.m.
  • Siedliska: rośnie na glebach żyznych, wilgotnych, ale również w miejscach suchych i mało zasobnych w składniki pokarmowe, o kwaśnym lub obojętnym odczynie. Dłużej też wytrzymuje ocienienie w młodości. Gatunek panujący lub współpanujący w pomorskim lesie bukowo-dębowym, kwaśnych i widnych dąbrowach (zwłaszcza w dębinie trzcinnikowej, kwaśnej dąbrowie podgórskiej oraz ciepłej dąbrowie brekiniowej), borach mieszanych sosnowo-dębowych, grądach subkontynentalnych (wschodniopolskich) i środkowoeuropejskich (zachodniopolskich). Łatwiej i częściej od szypułkowego kuzyna wkracza do kwaśnych, pomorskich buczyn.
  • Charakterystyka ogólna: duże drzewo o wysokości 20-30 m (40 m). W Polsce z powodu kontynentalizmu klimatu zwykle mniejszy i cieńszy od dębu szypułkowego, w Europie zachodniej odwrotnie. Ma niezbyt grube konary i bardziej strzelisty, słabiej rozgałęziający się pień, widoczny niemal do wierzchołka, co zwykle dość mocno odróżnia go od dębu szypułkowego o grubych konarach i niżej rozgałęziającym się pniu. Kora mocno zmienia się z wiekiem, najpierw gładka i szara, podobna nieco do bukowej i grabowej, potem staje się głęboko spękana, bardzo gruba, ciemnoszara, czasem niemal czarna, nieodróżnialna praktycznie od kory dębu szypułkowego. Nietypowe formy o poprzecznie spękanej korze można spotkać we wsi Porażyn (woj. wielkopolskie) i w rez. „Dąbrowa Krzymowska” (woj. zachodniopomorskie).
  • Liście: o regularnych, zaokrąglonych klapach (co odróżnia nasze dęby od amerykańskich o klapach ostrych i głęboko wciętych), odwrotnie jajowate, o bardzo długich (2,5 cm), bruzdowanych i żółtawych ogonkach liściowych. Nerw główny ma kolor żółty tak jak ogonek. Dąb bezszypułkowy rozwija liście później niż szypułkowy i później je gubi.
  • Kwiaty: wiatropylne, niepozorne, rozdzielnopłciowe, rozwijające się dość późno i razem z liśćmi. Kwiaty męskie zebrane w kłosowate kwiatostany, bladozielone, luźne, długie, wyrastają po 2-3 z zeszłorocznych pąków bocznych. Kwiaty żeńskie zebrane po 2-5 albo siedzące, albo na bardzo krótkiej szypułce (stąd nazwa). Kwitnie w maju, nieco później od dębu szypułkowego choć terminy ich kwitnienia często nakładają się na siebie toteż często powstają mieszańce
  • Owoce: powszechnie znane orzechy, zwane żołędziami, siedzą lub mają naprawdę krótkie, niedostrzegalne niemal szypułki (stąd nazwa), kształtu elipsoidalnego ale bardziej zaostrzone niż u dębu szypułkowego, skupione po kilka, w stanie świeżym zielone, bez prążków (kolejna ważna różnica w stosunku do d. szypułkowego). Żołędzie osadzone pojedynczo w miseczkach pokrytych odstającymi łuseczkami. Dojrzewa w październiku.
  • Wykorzystanie: drewno lżejsze i miększe niż szypułkowego krewniaka, ale odporniejsze na gnicie, jest jednym z najbardziej cenionych gatunków drewna Europy. Od czasów prehistorycznych do dziś wykorzystywane do budowy łodzi, mostów, konstrukcji podwodnych jako odporniejsze na rozkład w wodzie. W beczkach z dębiny Quercus petraea leżakują znane i cenione alkohole.
  • Właściwości trujące: taniny zawarte w młodych liściach, pąkach i owocach mogą powodować podrażnienia i zatrucia.
  • Ciekawostki: szczególnie czczony przez ludy celtyckie, do dziś stanowi narodowe drzewo Irlandii, Walii i Kornwalii, zwane tam „dębem irlandzkim” albo „walijskim”.
  • Okazy pomnikowe w Polsce: zdecydowanie mniej niż w przypadku szypułkowego krewniaka. Najgrubszy okaz odnotowano w nadleśnictwie Skierniewice (obwód 610 cm). Najbardziej sędziwy jest zapewne osobnik z Turawy koło Opola (369 lat).

 

 

PLAN OGRODU    drukuj

Aby przejść do opisu wybranych kolekcji roślin, kliknij interesujący Cię obszar na planie.