instagram
fb
en
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny –
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie

Jarząb pospolity (Sorbus aucuparia)

 

  • Rodzina: różowate – Rosaceae
  • Synonimy: jarząb zwyczajny
  • Nazwy zwyczajowe: jarzębina
  • Ochrona i zagrożenie: gatunek nie chroniony i nie zagrożony
  • Występowanie na świecie: Europa, Azja Mniejsza i zach. Syberia
  • Występowanie w Polsce: częsty w całym kraju
  • Siedliska: Tworzy pionierskie zbiorowiska po wycięciu lasu, pożarze lub wiatrołomie. Jako domieszka trafia się w dąbrowach, borach sosnowych i mieszanych, buczynach, w kosodrzewinie, w ziołoroślach górskich i na halach.
  • Charakterystyka ogólna: krótkowieczny, okazały krzew lub niskie drzewo osiągające wysokość do 15 m. Kora jasno szara, gładka.
  • Liście: złożone, nieparzysto pierzaste, zazwyczaj o 9-15 (21) listkach. Pojedyncze listki piłkowane, z wierzchu matowo zielone, od spodu lekko owłosione i sinawe. Jesienią przebarwiają się na złoto lub purpurowo.
  • Kwiaty: białe z wieloma pręcikami, zebrane we włochate i gęste podbaldachy, o raczej nieprzyjemny zapachu. Kwitnie w maju.
  • Owoce: powszechnie znane, pomarańczowe lub czerwone szupinki, mylnie zwane „jagodami”, kuliste 6-9 mm średnicy dojrzewają od sierpnia do października.
  • Wykorzystanie: z owoców, które w stanie surowym są niesmaczne i niejadalne, dopiero po przemarznięciu lub obróbce termicznej przyrządza się konfitury, wina, nalewki, wódkę gatunkową (jarzębiak). Twarde, trudno łupliwe drewno barwy czerwonawej nadaje się do prac tokarskich i stolarskich oraz na instrumenty muzyczne. Z młodych gałęzi robiono obręcze, z grubszych i starszych wyplatano dawniej kosze, walizy, kołyski i wózki dziecięce. Korą garbowano w kuśnierstwie skóry, poza tym kora jarzębu zmieszana z olszową dawała ładny i tani czarny barwnik do tkanin. W medycynie oficjalnej używana przy awitaminozach, nadciśnieniu, nieżycie jelit, jako łagodny środek moczopędny.
  • Własności trujące: surowe owoce zawierają trujący kwas parasorbinowy.
  • Ciekawostki: z jarzębu pospolitego po raz pierwszy wyekstrahowano kwas sorbinowy (sorbowy) używany jako konserwant w przemyśle spożywczym.
  • Okazy pomnikowe w Polsce: najbardziej sędziwym i zapewne największym jarzębem pospolitym w kraju jest drzewo z Lubinia (gmina Świnoujście). Osiągnęło maksymalne dla gatunku 15 m wysokości, obwód 185 cm, liczy sobie około 150-160 lat.

 

PLAN OGRODU    drukuj

Aby przejść do opisu wybranych kolekcji roślin, kliknij interesujący Cię obszar na planie.