instagram
fb
en
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie

Klon pospolity (Acer platanoides)

  • Rodzina: mydleńcowate - Sapindaceae (klonowate – Aceraceae)
  • Synonimy: klon zwyczajny
  • Ochrona i zagrożenie: gatunek nie chroniony i nie zagrożony
  • Występowanie na świecie: większość Europy (przy czym na zachodzie trzyma się głównie gór i wyżyn, w Hiszpanii tylko w Pirenejach, we Francji i Szwajcarii głównie Jura, w mniejszym stopniu regiel dolny Alp), Bałkany i Kaukaz, z oderwanymi placówkami w Tadżykistanie, Kirgistanie, Persji oraz Afganistanie. Bardzo inwazyjny w USA, gdzie wnika nawet do niezaburzonych zbiorowisk leśnych.
  • Występowanie w Polsce: pospolity w całym kraju, najczęstszy rodzimy przedstawiciel rodzaju. Spotykany w najrozmaitszych warunkach, tak na niżu jak i wysoko w górach, wszędzie liczny (stąd nazwa gatunkowa: pospolity albo zwyczajny). W naszych Karpatach i Sudetach wspina się do 1100 m n.p.m.
  • Siedliska: występuje jako domieszka w wielu typach lasów, na glebach żyznych i świeżych.
  • Charakterystyka ogólna: okazałe drzewo o rozłożystej, okrągłej lub parasolowatej koronie, z dobrze wyrośniętym regularnym pniem, dorastające do 18-30 m (pomnikowe okazy do 40m), kora ulega głębokim zmianom wraz z wiekiem drzewa. Za młodu cienka, gładka, barwy czerwonobrązowej, u starszych okazów staje się gruba, głęboko spękana wzdłużnie, pomarszczona, ciemno szara albo nawet czarna.
  • Liście: bardzo charakterystyczne, dłoniasto-klapowane, najczęściej występuje pięć klap, wyjątkowo siedem, ze szpiczastymi wierzchołkami, naprzeciwległe, wiosną i latem ciemnozielone, a jesienią efektownie przebarwiają się na złoto i purpurowo, opatrzone czerwonawym albo różowo-żółtym ogonkiem. Blaszka liściowa wyraźnie cieńsza i delikatniejsza niż u jaworu.
  • Kwiaty: pojedyncze są niepozorne, ale za to zebrane w efektowne (jak na klona), duże i wonne kwiatostany (w typie podbaldachów), miododajne, żółtozielone; roślina jednopienna. Choć wydajność miodowa Acer platanoides dochodzi do 100 kg/ha, drzewo to kwitnie zbyt wcześnie by miód klonowy miał większe znaczenie handlowe. Kwitnie na przełomie kwietnia i maja, przed rozwojem liści.
  • Owoce: charakterystyczne podwójne skrzydlaki na szypułkach, duże (do 1,5 cm szerokie i do 5 cm długie), gładkie (bezwłose). Szeroko rozwarte, czasem niemal ustawione w linii prostej (pod kątem 180°). Kolor owoców zmienia się z porami roku: początkowo żółtozielone (u niektórych odmian różowawe), po dojrzeniu beżowe. Dojrzewają pod koniec września do początku listopada. Bardzo podobne skrzydlaki jaworu ustawione są pod mniejszym kątem.
  • Wykorzystanie: świetne drzewo do obsadzania placów, skwerów i najszerszych, reprezentacyjnych alei dużych miast. Z racji pokaźnych rozmiarów typ dziki i większość odmian nie nadaje się dla wąskich ulic. Doskonale znosi zapylenie powietrza. Otrzymano mnóstwo ciekawych odmian różniących się pokrojem i ulistnieniem, np.: ‘Columnare’ podobny do topól włoskich; ‘Crismon Sentry’ o zwartych koronach, młodym listowiu jasno szkarłatnym, potem bordowym; ‘Globosum Purpurea’ o regularnej, kulistej koronie, a liściach dużych i fioletowo-czerwonych przez cały sezon; ‘Novusch’ o karłowatym wzroście, zwiększonej odporności na wyjałowione i skażone miejskie gleby oraz głęboko powcinanych liściach; ‘Palmatifidum’ o głęboko wciętych jak u klonu palmowego liściach i zwiększonej odporności na mrozy i porywiste wiatry; ‘Tharandt’ z niemal okrągłymi, pozbawionymi klap liśćmi, czy ‘Walderseei’ o biało kremowych liściach. Sprężyste, czerwonawe drewno klonu pospolitego odznacza się znakomitymi własnościami mechanicznymi (zwłaszcza odpornością na ściskanie i zginanie), lepszymi niż jaworowe, toteż od dawna do dziś wykorzystuje się je do budowy konstrukcji budowlanych, kopalnianych, karoserii aut i wagonów kolejowych, mebli, obcasów, prawideł szewskich, fryzów, półfabrykatów, futerałów, narzędzi przemysłowych, drobnego sprzętu laboratoryjnego, galanterii, rzeźb, na mechanizmy pianin, dna czy boki pozostałych instrumentów muzycznych tudzież na okleiny skrawane.
  • Ciekawostki: Klon zwyczajny uchodził dawniej za siedzibę dobrych bóstw odprowadzających duszę zmarłych w zaświaty i troszczących się o spokój żywych. Znana z porzekadeł „grobowa deska” była właśnie z klonowego drewna. Nie wolno było jej malować, należało za to w nią często i głośno stukać, by odstraszyć diabły od duszy nieboszczyka, a wiedźmy i wilkołaki od truchła. Dlatego mówi się o „odpukaniu w niemalowane drewno” albo o miłości „aż do grobowej deski”. Gdy holenderska choroba wiązów wyniszczyła szpalery rodzimych wiązów amerykańskich, zastępowano je w Ameryce tanimi, odpornymi i ładnymi klonami pospolitymi. Drzewa te szybko ruszyły na podbój Stanów wnikając do siedlisk o co raz wyższej naturalności. Straciwszy swoje eurazjatyckie patogeny zaczęły tworzyć jednogatunkowe agregacje wypierając swoje amerykańskie odpowiedniki - klony cukrowe (Acer saccharum, znane Polakom z flagi Kanady i parku dworskiego w Żelazowej Woli) oraz szereg tamtejszych gatunków podszytu i runa, pozbawiając je światła, azotu, fosforu i wody. Z czasem sadzenia klonów zwyczajnych zakazano w Massachusetts oraz New Hampshire. Akcje zwalczania tych drzew prowadzi się także w Connecticut, Nowym Jorku, Rhode Island i południowych prowincjach Kanady.
  • Okazy pomnikowe w Polsce: najwyższy klon pospolity Europy zachował się w Puszczy Białowieskiej, jego wysokość to 38 m. Najbardziej sędziwy w Polsce, a może i w Europie jest klon pospolity z Kamienicy koło Limanowej (wiek około 300 lat,28,5 m wysokości, 460 cm obwodu pnia przy ziemi, a pierśnica głównego konaru wynosi 118,5 cm). Klon pospolity z Sulęczyna w powiecie kartuskim ma 565 cm obwodu, 21 m wysokości i rozgałęzia się na siedem potężnych konarów. „Klon Solarzy” z Zatoma w powiecie Choszczeńskim, w województwie zachodniopomorskim ma 536 cm obwodu i 19 m wysokości.

 

 

PLAN OGRODU    drukuj

Aby przejść do opisu wybranych kolekcji roślin, kliknij interesujący Cię obszar na planie.