instagram
fb
en
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny –
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie
Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny
Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie

Róża francuska (Rosa gallica)

 

  • Rodzina: różowate - Rosaceae
  • Ochrona i zagrożenie: Wskutek intensywnej działalności człowieka takson ten został wyparty ze swoich siedlisk, jest narażony na wyginięcie (kategoria zagrożenia VU). Od 2004 roku objęty ścisłą ochroną gatunkową.
  • Występowanie na świecie: Europa środkowa i południowa, w Alpach do ok. 1300 m n.p.m. W Europie północno zachodniej i na półwyspie Iberyjskim zawleczona, jej występowanie związane jest z działalnością człowieka.
  • Występowanie w Polsce: w południowej części kraju.
  • Siedliska: zarośla lasów dębowych, murawy kserotermiczne, najczęściej na podłożu wapiennym, rędzinie kredowej.
  • Charakterystyka ogólna: Krzewy gęste, dorastające do ok. 1 m wysokości, z długimi, licznymi rozłogami. Pędy proste, niezbyt grube, oliwkowe, potem szarobrunatne, z kolcami prostymi, lub lekko zgiętymi, igiełkowatymi i gruczołonośnymi.
  • Liście: 3-5 (7)-listkowe, listki duże, grube i skórzaste, eliptyczne, jajowatoowalne, okrągławe, podstawa listków zaokrąglona lub sercowata. Barwa ciemnozielona, od spodu jaśniejsza, siateczka nerwów wyraźnie widoczna. Osadki liściowe nagie lub owłosione, ogruczolone i kolczaste.
  • Kwiaty: 5-płatkowe, ciemnoróżowe do purpurowoczerwonych, do 9 cm średnicy, pachnące. Działki kielicha pierzastodzielne, po przekwitnięciu odgięte do dołu, ogruczolone na brzegu i grzbiecie. Kwitnie w czerwcu-lipcu na pędach starszych niż tegoroczne.
  • Owoce: orzeszki wewnątrz hypancjum (wklęsłe, mięsiste dno kwiatowe – pseudoowoc). Pseudoowoce jajowate lub kuliste, ogruczolone, rzadziej gładkie, dojrzałe pomarańczowe lub brunatnoczerwone, ok. 1 cm średnicy.
  • Wykorzystanie: pseudoowoce róży francuskiej mogą być wykorzystywane podobnie jak u róży dzikiej. To ceniona róża owocowa od niepamiętnych czasów, uprawiana w klasztornych ogrodach zielarskich. Pachnące płatki róży francuskiej prawdopodobnie jako pierwsze wykorzystywane były od zarania dziejów do produkcji olejku różanego, podobnie jak jej odmiany o półpełnych kwiatach ’Officinalis’, zwanej różą aptekarską. Potem pojawiły się inne róże uprawiane na olejek różany. Olejek różany to jeden z najcenniejszych produktów, i jeden z najważniejszych elementów handlu Wschodu z Zachodem od czasów antycznych. Aby otrzymać 1 kg olejku różanego trzeba zebrać od 3, do nawet 12 tysięcy kilogramów płatków róż, w zależności od klimatu, pogody w danym roku, rejonu uprawy, co wyjaśnia jego wysoką cenę. Ze względu na swe walory ozdobne i wysoką tolerancję na niekorzystne warunki wzrostu, zwłaszcza wysoką odporność na warunki zimowe, a jednocześnie niewielką ekspansywność, zasługuje na szerokie zastosowanie w ogrodach, parkach, na terenach zieleni i amatorsko. Gęste krzewy to doskonałe schronienie dla małych zwierząt, a kwiaty i owoce stanowią ich pożywienie. W Ogrodach naturalistycznych, wykorzystywana na żywopłoty nieformowane. Również odmiany mogą być szeroko stosowane we wszelkich założeniach ogrodowych, zwłaszcza o charakterze zabytkowym i historycznym.
  • Ciekawostki: w środowisku naturalnym występuje również w dwóch odmianach: var. austriaca i var. leiophylla. Tworzy mieszańce z wieloma gatunkami róż np. różą Jundziłla, różą rdzawą, różą dziką, różą polną. Gatunek mało zmienny, ale bardzo ważny w hodowli róż. Historia uprawy sięga czasów antycznych, a jej udział w hodowli nowych grup róż był ogromny. Grupa róż francuskich (Gallica) skupia odmiany pochodzące od róży francuskiej. W końcu XIX wieku było ich około 10 tys., większość z nich jednak nie przetrwała do dziś. Róża francuska jest gatunkiem wyjściowym dla róży stulistnej (Rosa ×centifolia L.) i róży damasceńskiej (R. ×damascena Mill.), które tworzą osobne grupy odmian róż. Róża francuska należy do gatunków uprawianych najdawniej. Rozpoznano ja na freskach z Pompei, Pliniusz Starszy (23-79 n.e.) opisywał ją w, ,Historia Naturalis” identyfikując jako różę z Miletu. W 1550 Rembertus Dodonaeus nazwał ją Rosa sativa, w 1596 John Gerard - Rosa rubra, Basilius Besler (1561-1629), ,Hortus Eystetiensis’’ opisął jako Rosa Milesia rubra flore pleno, aż w końcu w 1753 Karol Linneusz określił ją jako Rosa gallica. Róża ta ma przebogatą symbolikę w wielu religiach Europy i Bliskiego Wschodu. W starożytnej Grecji związana z mitem o Afrodycie, w Rzymie – Wenus. Jej, ,czerwony” kwiat powstał, gdy spadły na niego krople krwi umierającego Adonisa. W chrześcijaństwie jest symbolem krwi, cierpienia, martyrologii Chrystusa, uwieczniana często na malowidłach z Madonną. Obecna w religii muzułmańskiej. Odmianę ‘Officinals’ do Europy, a konkretnie do Prowansji, przywieźli krzyżowcy, i od tej pory rozpoczęła się uprawa róż na olejek różany we Francji (ok. 1310, ,Róża z Prowansji”). Róża francuska to róża herbowa, jest symbolem heraldycznym licznych rodów tak polskich, jak i całej Europy. Różą herbową jest także ‘Officinalis’. Tę podobno przywiózł z Prowansji hrabia Lancaster do Anglii i umieścił w swoim herbie.

 

 

PLAN OGRODU    drukuj

Aby przejść do opisu wybranych kolekcji roślin, kliknij interesujący Cię obszar na planie.